Shqipëria është një nga vendet më malore në Evropë, ku mbi dy të tretat e territorit dominohen nga male, kodra, lugina dhe fshatra me një trashëgimi të pasur natyrore e kulturore. Megjithatë, për dekada të tëra, shumë prej këtyre zonave kanë vuajtur nga emigrimi, mungesa e investimeve, infrastruktura e pamjaftueshme dhe tkurrja e aktivitetit ekonomik.
Për të ndryshuar këtë realitet, u miratua Ligji nr. 20/2025 “Për Paketën e Maleve”, një reformë që synon të krijojë kushte më të favorshme për zhvillimin ekonomik, turistik dhe social të zonave malore.
Paketa nuk është vetëm një ligj për pronat apo investimet. Ajo përfaqëson një strategji afatgjatë për të rikthyer jetën ekonomike në fshatrat malorë, për të nxitur sipërmarrjen private dhe për ta shndërruar Shqipërinë malore në një destinacion të rëndësishëm të turizmit evropian.
Pse ishte e nevojshme Paketa e Maleve?
Gjatë tridhjetë viteve të fundit, mijëra banorë janë larguar nga zonat malore drejt qyteteve ose jashtë vendit. Në shumë fshatra:
- qindra banesa tradicionale janë braktisur;
- toka bujqësore dhe kullotat kanë mbetur të pashfrytëzuara;
- prodhimi bujqësor është ulur ndjeshëm;
- zanatet tradicionale janë në rrezik zhdukjeje;
- infrastruktura turistike ka qenë e kufizuar;
- investimet private kanë qenë të pakta.
Në të njëjtën kohë, interesi ndërkombëtar për turizmin natyror, ecjet malore (hiking), çiklizmin, agroturizmin dhe përvojat autentike është rritur ndjeshëm. Shqipëria ka potencial të jashtëzakonshëm për të përfituar nga ky trend, por nevojitej një kuadër ligjor që të krijonte siguri për investitorët dhe të përshpejtonte zhvillimin.
Çfarë është Paketa e Maleve?
Paketa e Maleve është një kuadër ligjor që synon të:
- zhvillojë ekonominë malore;
- nxisë investimet private;
- legalizojë dhe sistemojë disa kategori posedimi sipas kritereve të ligjit;
- krijojë vende të reja pune;
- promovojë turizmin malor dhe agroturizmin;
- mbështesë prodhimin bujqësor dhe blegtoral;
- mbrojë trashëgiminë natyrore dhe kulturore.
Qëllimi nuk është vetëm ndërtimi i strukturave turistike, por krijimi i një ekonomie të qëndrueshme që u jep mundësi banorëve të jetojnë dhe të punojnë në vendlindjen e tyre.
Objektivat kryesore të ligjit
Paketa e Maleve synon:
- zhvillimin ekonomik të zonave malore;
- rritjen e investimeve private;
- uljen e emigrimit;
- rikthimin e diasporës për investime;
- krijimin e vendeve të reja të punës;
- zhvillimin e agroturizmit;
- ruajtjen e arkitekturës tradicionale;
- promovimin e produkteve vendase;
- zhvillimin e turizmit gjatë gjithë vitit.
Zonat që përfshihen
Ligji synon të mbështesë qindra fshatra dhe zona malore në të gjithë Shqipërinë.
Ndër destinacionet me potencial të lartë përfshihen:
- Thethi
- Valbona
- Vermoshi
- Boga
- Razma
- Kelmendi
- Tropoja
- Kukësi
- Hasi
- Puka
- Fushë-Arrëzi
- Dibra
- Bulqiza
- Martaneshi
- Librazhdi
- Shebeniku
- Gramshi
- Tomorri
- Dardha
- Voskopoja
- Vithkuqi
- Përmeti
- Leskoviku
- Kolonja
- Skrapari
- Poliçani
- Mokra
- Pogradeci dhe shumë zona të tjera me karakter malor.
Kush mund të përfitojë?
Paketa është menduar për një gamë të gjerë përfituesish.
Mund të aplikojnë:
- banorët e zonave malore;
- diaspora shqiptare;
- fermerët;
- blegtorët;
- operatorët turistikë;
- investitorët vendas;
- investitorët e huaj;
- shoqëritë tregtare;
- bizneset familjare;
- sipërmarrjet agroturistike.
Lehtësitë fiskale
Një nga elementët më tërheqës të Paketës së Maleve janë stimujt fiskalë.
Për subjektet që plotësojnë kriteret ligjore mund të parashikohen:
- përjashtime nga TVSH-ja në rastet e përcaktuara;
- lehtësi në tatimin mbi fitimin;
- përjashtime nga disa taksa vendore;
- procedura më të shpejta administrative;
- mbështetje për investimet prioritare.
Qëllimi është ulja e kostos së investimit dhe rritja e atraktivitetit të zonave malore.
Çfarë investimesh favorizon ligji?
Paketa promovon investime në:
Turizëm
- bujtina;
- guesthouse;
- hotele butik;
- resorte malore;
- glamping;
- kamping;
- vila turistike.
Agroturizëm
- ferma turistike;
- kantina vere;
- punishte djathi;
- baxho;
- punishte mjalti;
- ferma organike.
Aktivitete sportive
- hiking;
- mountain bike;
- ski;
- alpinizëm;
- zip-line;
- rafting;
- paragliding;
- hipizëm.
Prodhim lokal
- përpunim frutash;
- bimë medicinale;
- përpunim qumështi;
- artizanat;
- tekstile tradicionale;
- punishte druri.
Agroturizmi – Përfituesi më i madh
Një nga sektorët që pritet të përfitojë më shumë është agroturizmi.
Vizitorët kërkojnë gjithnjë e më shumë:
- ushqim bio;
- produkte tradicionale;
- eksperienca autentike;
- jetën në fermë;
- degustime vere;
- gatime tradicionale;
- aktivitete me familjen.
Paketa krijon kushte që këto investime të zhvillohen më lehtë.
Turizmi malor gjatë katër stinëve
Paketa nuk synon vetëm sezonin veror.
Ajo promovon turizmin gjatë gjithë vitit.
Pranvera
- ecje në natyrë;
- fotografi;
- çiklizëm;
- lulëzimi i florës.
Vera
- kamping;
- rafting;
- alpinizëm;
- festivale.
Vjeshta
- mbledhja e gështenjave;
- degustime;
- hiking;
- gastronomi.
Dimri
- ski;
- snowshoeing;
- pushime familjare;
- resorte malore.
Përfitimet për komunitetin
Nëse zbatohet me sukses, Paketa mund të sjellë:
- mijëra vende të reja pune;
- rritje të të ardhurave;
- zhvillim të bizneseve lokale;
- rikthimin e të rinjve;
- restaurimin e banesave tradicionale;
- ruajtjen e kulturës lokale;
- rritjen e eksporteve të produkteve tradicionale.
Sfidat e zbatimit
Suksesi i Paketës së Maleve do të varet nga:
- transparenca e procedurave;
- mbrojtja e mjedisit;
- planifikimi urban;
- investimet në infrastrukturë;
- furnizimi me ujë dhe energji;
- interneti dhe shërbimet publike;
- bashkëpunimi mes qeverisë dhe pushtetit vendor.
Një zhvillim i pakontrolluar mund të dëmtojë peizazhin dhe biodiversitetin, ndaj projektet duhet të respektojnë standardet mjedisore dhe arkitekturën tradicionale.
Mundësi për diasporën shqiptare
Paketa krijon një mundësi të mirë edhe për shqiptarët që jetojnë jashtë vendit.
Shumë familje zotërojnë prona ose shtëpi të vjetra në zonat malore, të cilat mund të rikonstruktohen dhe të shndërrohen në:
- bujtina;
- vila turistike;
- restorante tradicionale;
- ferma agroturistike;
- punishte artizanale.
Kjo mund të krijojë një burim të qëndrueshëm të ardhurash dhe të kontribuojë në zhvillimin e komuniteteve lokale.
Ndikimi në ekonominë shqiptare
Nëse zbatohet me sukses, Paketa e Maleve mund të:
- rrisë investimet private;
- shtojë numrin e turistëve gjatë gjithë vitit;
- diversifikojë ekonominë rurale;
- promovojë eksportin e produkteve tradicionale;
- zhvillojë turizmin e aventurës dhe atë ekologjik;
- rrisë të ardhurat e bashkive malore;
- përmirësojë cilësinë e jetës në zonat rurale.
Paketa e Maleve përfaqëson një nga reformat më ambicioze për zhvillimin e Shqipërisë rurale dhe malore. Ajo synon të krijojë një ekuilibër midis zhvillimit ekonomik, mbrojtjes së mjedisit dhe ruajtjes së trashëgimisë kulturore, duke ofruar mundësi të reja për banorët, sipërmarrësit dhe diasporën.
Nëse zbatimi i saj shoqërohet me transparencë, planifikim të kujdesshëm dhe investime në infrastrukturë, Paketa e Maleve mund të shndërrojë shumë zona të harruara në destinacione të rëndësishme turistike dhe qendra të reja të zhvillimit ekonomik.
Në vitet e ardhshme, kjo nismë mund të luajë një rol kyç në krijimin e një modeli të ri të zhvillimit rural në Shqipëri, ku natyra, tradita, turizmi dhe sipërmarrja të ecin krah për krah për të ndërtuar një të ardhme më të qëndrueshme për komunitetet malore.
