Kategori: Gjeografi

Karakteristika më domethënëse e Shqipërisë është ndoshta relievi i saj, me vargmale të shumta të njëpasnjëshme dhe lartësia mesatare e saj, më shumë se 700 metra mbi nivelin e detit. Pjesa më e madhe e maleve shtrihen në veri, lindje dhe jug të ultësirave perëndimore në vargmalet veriore, lindore dhe jugore.

Alpet Shqiptare shtrihen mbi 90 kilometra nëpër veri të Shqipërisë, duke përshkuar një sipërfaqe prej 2,000 kilometrash katrorë. Këto male përfaqësojnë një zgjatim të Alpeve Dinarike dhe jo më të gjera se 40 kilometra. Ato janë thellësisht të fragmentuara dhe shpesh të paarritshme. Ajo mban Majën Jezercë, e cila është pika më e lartë e Dinarideve dhe njëkohësisht pika e dytë më e lartë e Shqipërisë.

Malet e Korabit dominojnë lindjen e vendit dhe zgjerohen 40 kilometra përgjatë kufirit lindor të vendit, ku majat mund të arrijnë qartë 2,500 metra. Malet ofrojnë majën më të spikatur të vendit në Malin Korab, i cili është i fragmentuar nga shumë depresione të thella strukturore. Një tjetër tipar dallues mbetet prova e epokës së fundit të akullnajave në formën e liqeneve akullnajore në lartësi relativisht të ulëta.

Një nga tiparet më të shquara të jugut të Shqipërisë është prania e Maleve Cerauniane që përshkojnë peizazhin për gati 100 kilometra. Male mijëra metra të larta bien vertikalisht në Detin Mesdhe, duke përbërë të paktën pengesën e parë për komunikim midis detit dhe brendësisë jugore të vendit.

Afërsia me Detin Mesdhe dhe konvergjenca e kushteve të jashtëzakonshme klimatike, gjeologjike dhe hidrologjike kanë kontribuar në zhvillimin e një biodiversiteti të larmishëm, duke e bërë Shqipërinë një nga pikat e nxehta të biodiversitetit në Evropë.

Sa i përket fitogjeografisë, sipërfaqja tokësore e Shqipërisë shtrihet brenda Mbretërisë Boreal, konkretisht brenda provincës Ilire të Rajonit Circumboreal. Territori i saj mund të ndahet në katër ekorajone tokësore të mbretërisë Palearktike – pyjet Ilire, Ballkanike, të Pindit dhe Dinarike.

Në Shqipëri, mbulesa pyjore është rreth 29% e sipërfaqes totale të tokës, ekuivalente me 788,900 hektarë (ha) pyll në vitin 2020, nga 788,800 hektarë (ha) në vitin 1990. Nga pylli që rigjenerohet natyrshëm, 11% u raportua të ishte pyll primar (i përbërë nga specie pemësh vendase pa shenja të dukshme të aktivitetit njerëzor) dhe rreth 0% e sipërfaqes pyjore u gjet brenda zonave të mbrojtura. Për vitin 2015, 97% e sipërfaqes pyjore u raportua të ishte nën pronësi publike, 3% në pronësi private dhe 0% me pronësi të listuar si tjetër ose të panjohur.

Skaji verior i vendit ka një afinitet me ato të Evropës Kontinentale, ndërsa ato të skajit jugor i referohen afinitetit me atë të Pellgut Mesdhetar. Ato janë të konsiderueshme sepse ofrojnë strehim për një gamë të gjerë speciesh të rralla dhe të rrezikuara kafshësh, ndër të tjera ariu i murrmë, rrëqebulli i Ballkanit, ujku gri, çakalli i artë, shqiponja egjiptiane dhe shqiponja e artë. Shqipëria kishte një rezultat mesatar të Indeksit të Integritetit të Peizazhit Pyjor për vitin 2018 prej 6.77/10, duke e renditur atë të 64-tin në nivel global nga 172 vende.

Foka murg e Mesdheut, delfini i zakonshëm me sqep të shkurtër dhe delfini i zakonshëm me hundëshishe mund të shihen shpesh në ujërat bregdetare të vendit. E jashtëzakonshme është prania e pelikanit dalmat, pelikani më i rrallë në botë. Biodiversiteti i Shqipërisë ruhet në zonat e saj të mbrojtura, të cilat ofrojnë mbrojtje për qindra specie të kërcënuara dhe të rrezikuara.

Kufiri shtetëror i Republikës së Shqipërisë shtrihet mbi tokë, det, liqene dhe lumenj dhe gjatësia e tij është rreth 1094 km (nëse i shtohet dhe vija bregdetare, gjatësia është 1250 km), si më poshtë:

• Kufi tokësor 627 km;
• Kufi detar 362 km (perfshirë vijën bregdetare, 472 km);
• Kufi liqenor 73 km;
• Kufi lumor 78 km.

Sipas shteteve gjatësia e kufirit është si më poshtë:

• Me Malin e Zi: gjatësia e kufirit është 220 km, nga tëcilat, 126 km tokësor; 22 km detar, 38 km liqenor, 24 km lumor dhe 8 km perrenj;
• Me Kosovën: gjatësia e kufirit eshte 123 km, nga te cilat, 117 km tokesor, 1 km liqenor dhe 5 km përrenj;
• Me Maqedoninë: gjatësia e kufirit eshte 186 km, nga te cilat, 137 km tokësor, 28 km liqenor, 12 km lumor dhe 9 km përrenj;
• Me Greqinë: gjatësia e kufirit është 349 km, nga të cilat, 247 km tokësor, 78 km detar, 7 km liqenor, 9 km lumor dhe 8 km përrenj.
• Kufiri shtetëror i detit territorial me zonën fqinje (det ndërkombëtar) është 262 km.
• Hapësira e detit territorial ku RSH zhvillon autoritet të plotë për zbatimin e ligjit është 5041 km.

Në terrritorin e Republikës së Shqipërisë operojnë gjithsej 32 Pika të Kalimit Kufitar, të cilat janë:

• 2 PKK ajrore (PKK Aeroporti Rinas dhe PKK Aeroporti Kukës);
• 8 PKK detare (PKK Porti Durrës, PKK Porti Vlorë, PKK Porti Sarandë, PKK Porti Shëngjin, PKK Porti Himarë, PKK Porto Romano për transport karburantesh, PKK Petrolifera, PKK Limion);
• 1 PKK Liqenore (PKK Moli i Qytetit Pogradec, me Maqedoninë e Veriut, Sezonale Verore);
• 1 PKK Hekurudhore (PKK Bajzë, shërbim i përbashkët me Policinë Malazeze në Tuz);
• 20 PKK Tokësore (PKK Qafë Botë, PKK Rips, PKK Kakavijë, PKK Tre Urat, PKK Sopik, PKK Kapshticë, PKK Qafë Thanë, PKK Tushemisht, PKK Gorricë, PKK Bllatë, PKK Trebisht, PPKK Morinë, PPKK Qafë Morinë, PPKK Qafë Prush, PPKK Shishtavec, PPKK Orgjost, PPKK Borje, PPKK Çerem, PKK Hani i Hotit, PPKK Muriqan, PKK Bashkim, PPKK Grabom.

Pikat e Kalit Kufitarar sipas shtetit kufitar, janë si më poshtë:

• 5 PKK me Malin e Zi (3 Pika të Përbashkëta të Kalimit Kufitar: PPKK Muriqan, PPKK Grabom, PPKK hekurudhore Tuz ); PKK Hani i Hotit, PKK Bashkim.
Shënim: Po punohet për hapjen e Pikës së Përbashkët të Kalimit Kufitar Zogaj RSH-Ckla/Skje, Mali i Zi, në territorin e Malit të Zi.
• 7 PPKK me Kosovën (7 Pika të Përbashkëta të Kalimit Kufitar); PPKK Morinë, PPKK Qafë Morinë, PPKK Qafë Prush, PPKK Shishtavec, PPKK Orgjost, PPKK Borje, PPKK Çerem.

Me një sipërfaqe totale prej 28.748 kilometrash katrorë (11,100 milje katrore), vendi ndodhet në pjesën juglindore të Adriatikut dhe pjesën verilindore të Detit Jon, të dyja të vendosura brenda Detit Mesdhe. Ka një gjatësi kufijsh prej rreth 1,094 kilometrash (680 milje), 657 kilometra (408 milje) nga të cilat janë kufij tokësorë, 316 kilometra (196 milje) kufij bregdetarë, 48 kilometra (30 milje) kufij lumenjsh dhe 73 kilometra (45 milje) kufij liqenorë. Sipërfaqja e ujit të brendshëm është 1,350 kilometra katrorë (520 milje katrore), e përbërë nga liqene natyrore 325 kilometra katrorë (125 milje katrore), laguna bregdetare 130 kilometra katrorë (50 milje katrore), liqene artificiale 174 kilometra katrorë (67 milje katrore) dhe lumenj 721 kilometra (448 milje).

Vendet e Malit të Zi (173 kilometra) dhe Kosovës (114 kilometra) kufizojnë vendin përkatësisht në veri dhe verilindje. Një pjesë e konsiderueshme e këtij kufiri lidh pikat e larta dhe ndjek kreshtat malore përmes Alpeve Shqiptare kryesisht të paarritshme. Kufiri lindor ndahet me Maqedoninë e Veriut, e cila shtrihet 151 kilometra. Ky kufi ndodhet në trekëndëshin midis Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, duke kaluar nëpër malet e Sharrit dhe Korabit dhe vazhdon derisa të arrijë në Liqenin e Ohrit dhe Liqenin e Prespës. Kufiri jugor dhe juglindor me Greqinë është 282 kilometra i gjatë. Kufiri ndodhet në trekëndëshin kufitar midis Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Greqisë, duke kaluar nëpër Liqenin e Madh dhe të Vogël të Prespës derisa të arrijë në Detin Jon në Ngushticën e Korfuzit.

Shqipëria është një vend në Evropën Juglindore që shtrihet përgjatë deteve Adriatik dhe Jon, me një vijë bregdetare që shtrihet afërsisht 476 km (296 milje). E vendosur në Gadishullin Ballkanik, është një nga vendet më malore në Evropë. Kufizohet nga Mali i Zi në veriperëndim, Kosova në verilindje, Maqedonia e Veriut në lindje dhe Greqia në juglindje dhe jug.

Pjesa më e madhe e Shqipërisë ngrihet në male dhe kodra, duke tentuar të shtrihet përgjatë gjithë vendit nga veriu në jug, si për shembull Alpet Shqiptare në veri, Malet e Sharrit në verilindje, Malet e Skënderbeut në qendër, Malet e Korabit në lindje, Malet e Pindit në juglindje dhe Malet Ceraunian në jugperëndim. Fushat dhe pllajat shtrihen në perëndim përgjatë bregdetit të Adriatikut dhe Detit Jon në Shqipëri.

Disa nga pellgjet më të konsiderueshme dhe më të vjetra të ujërave të ëmbla të Evropës mund të gjenden në Shqipëri. Liqeni i dytë më i madh i Evropës Jugore, Liqeni i Shkodrës, ndodhet në veriperëndim i rrethuar nga Alpet Shqiptare dhe Deti Adriatik. Dhe një nga liqenet më të vjetra që ekzistojnë vazhdimisht në botë, Liqeni i Ohrit, shtrihet në juglindje, ndërsa liqenet më të larta tektonike të Gadishullit Ballkanik, Liqeni i Madh dhe Liqeni i Vogël i Prespës, janë të fshehura mirë midis maleve të larta në juglindje.

Lumenjtë burojnë në lindje të Shqipërisë dhe derdhen drejt perëndimit në det. Ata janë të rrethuar nga pellgjet e kullimit të Adriatikut, Egjeut dhe Detit të Zi. Lumi më i gjatë në vend, i matur nga gryka e tij deri në burim, është Drini që fillon në bashkimin e dy burimeve të tij, Drinit të Zi dhe Drinit të Bardhë, megjithëse i shquar është edhe Vjosa, një nga sistemet e fundit të paprekura të mëdha lumore në Evropë.

Për një vend të vogël, Shqipëria karakterizohet për diversitetin e saj biologjik dhe bollëkun e ekosistemeve dhe habitateve kontrastuese, të përcaktuara në një sipërfaqe prej 28,748 kilometrash katrorë (11,100 milje katrore). Ky diversitet i madh rrjedh nga vendndodhja gjeografike e Shqipërisë në Detin Mesdhe, me kushte tipike klimatike, topografi të larmishme, si dhe pasurinë e ekosistemeve tokësore dhe detare që ofrojnë një larmi habitatesh, secila me florën dhe faunën e vet tipike.

Në Shqipëri ka 799 zona të mbrojtura që mbulojnë një sipërfaqe prej 5,216.96 kilometrash katrorë (2,014.28 milje katrore). Këto përfshijnë dy rezerva strikte natyrore, 14 parqe kombëtare, një park detar, tetë parqe arkeologjike, 750 monumente natyrore, 22 zona menaxhimi habitatesh/speciesh, pesë peizazhe të mbrojtura, katër peizazhe të mbrojtura, katër zona burimesh të menaxhuara dhe katër ligatina Ramsar. Parqet kombëtare mbulojnë një sipërfaqe prej 210,668.48 hektarësh (2,106.6848 km2) ose afërsisht 13.65% të territorit të përgjithshëm.

Pjesë të shumta të Shqipërisë janë të mbrojtura në përputhje me një numër përcaktimesh kombëtare dhe ndërkombëtare për shkak të vlerës së tyre natyrore, historike ose kulturore. Zonat e mbrojtura i përkasin instrumenteve më kryesore të ruajtjes, të cilat nga ana tjetër kontribuojnë në mënyrë efektive në ruajtjen e specieve, habitateve dhe ekosistemeve.

Vendi aktualisht ka pesëmbëdhjetë parqe kombëtare të përcaktuara, ku njëri është specifikuar si park detar. Duke filluar nga Deti Adriatik dhe Deti Jon deri në Alpet Shqiptare dhe Malet Ceraunian, ato zotërojnë peizazhe të jashtëzakonshme që përbëjnë habitate për mijëra specie bimore dhe shtazore. Butrinti, Divjakë-Karavasta, Karaburun-Sazan, Llogara, Prespa, Shebenik-Jabllanicë, Theth dhe Valbonë janë ndër parqet kombëtare më spektakolare të vendit.